أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
213
آثار الباقيه ( فارسى )
و در نتيجه ساليان تام بدست خواهد آمد و آنچه كه از ارباع باقى مانده بر چهار تقسيم مىكنيم تا آنكه روز بدست آيد و براى هر ماهى عدد ايامى را كه داراست كنار مىگذاريم و از تشرين اول شروع مىكنيم و هر مقدار روز كه باقى ماند كه وفاى به ماه شدن نمىكند مقدارى است كه از آن گذشته و براى شباط در سالهاى كبيسه بيست و نه روز و در سالهاى غير كبيسه بيست و هشت روز كنار مىگذاريم . كبيسه را اينطور بايد شناخت كه بباقىمانده قسمت ارباع بر چهار نظر مىكنيم اگر دو باقى ماند سال منكسره كبيسه است و اگر كمتر يا بيشتر باقى ماند كبيسه نيست و سبب اين كار اين است كه كبيسه دو سال به اول تاريخ مقدم است و از چهار يكها در اول تاريخ دو ربع روز جمع مىشود و چون پس از تاريخ دو ربع روز باقى ماند چون آن دو را با دو ربع پيشين روى هم گذاريم يك روز تمام بدست مىآيد و سال كبيسه مىشود . اگر كار ما در اين تاريخ بنابر مذهب روم باشد از جمله ايام محصله به سبب تفاوت آغاز سال نزد روم و سريانيان نود روز القاء مىكنيم و آنچه را كه از چهار يكها باقى ماند بدل بايام مىنماييم و براى هر ماهى عدد روزهاى آن را القاء مىكنيم و از ينوراريوس يعنى كانون آخر ابتدا مىنماييم و كبيسه را مطابق مثال متقدم بايد دانست . اگر تاريخ اغسطس را بخواهيم آنچه كه در تاريخ اسكندر نموديم با ايام محصله آن مىنماييم تا آنكه ساليان تام بدست آيد و ارباع باقى بماند و ارباع را بدل بايام مىكنيم و براى هر ماهى از شهور قبط عدد روزهاى آن را ملحق مىنماييم و از شهر توت آغاز مىكنيم و اگر سال كبيسه باشد براى ابو غمنا كه ماه كوچك است شش روز القاء مىكنيم و اگر كبيسه نباشد براى آن پنج روز ملاحظه مىنماييم . سال كبيسه را بدينطور بايد شناخت كه اگر چهار يكها را بدل بروز كنيم